پس از سالهای دشوار پس از دوران سر الکس فرگوسن و ناکامیهای نسبی با دیوید مویس و لوئی فنخال، ورود ژوزه مورینیو به منچستریونایتد در تابستان ۲۰۱۶، موجی از امیدواری را در میان هواداران این باشگاه ایجاد کرد.
مورینیو با کولهباری از افتخارات و شخصیت «برنده» خود، ماموریت داشت تا شیاطین سرخ را به جایگاه اصلیشان در سطح اول فوتبال انگلیس و اروپا بازگرداند. دوران حضور او در اولدترافورد، ترکیبی از موفقیتهای ملموس در کسب جام و چالشهای عمیق در ساختار بازی و روابط انسانی بود که بررسی دقیق آن، زوایای پنهانی از مدیریت در یکی از بزرگترین باشگاههای جهان را آشکار میسازد.
ساختار دفاعی و استراتژیهای ضدحمله؛ کالبدشکافی تاکتیکی
فلسفه تاکتیکی ژوزه مورینیو در منچستریونایتد، بیش از هر چیز بر پایه «امنیت دفاعی» و «واکنشگرایی» (Reactive Football) بنا شده بود. او بر خلاف مربیانی که به دنبال مالکیت توپ بالا هستند، بر کنترل فضا و کاهش ضریب خطا تاکید داشت.
در فاز دفاعی، تیم او اغلب با بلوک دفاعی میانی یا پایین (Low Block) بازی میکرد تا از سرعت مهاجمان حریف در پشت مدافعان جلوگیری کند. مورینیو به شدت بر فیزیک بدنی بازیکنان تاکید داشت و اولویت او در جذب مهرههایی نظیر نمانیا ماتیچ و پل پوگبا، علاوه بر کیفیت فنی، قدرت بدنی و برتری در نبردهای هوایی بود.
در فاز تهاجم، منچستریونایتدِ مورینیو بر انتقالهای سریع (Transitions) تکیه میکرد. استراتژی اصلی، بازپسگیری توپ در نیمه خودی و ارسال پاسهای مستقیم برای مهاجمان هدف یا استفاده از سرعت بالها بود. با این حال، یکی از انتقاداتی که همواره به او وارد میشد، عدم وجود طرحهای مشخص برای بازیسازی در مقابل تیمهایی بود که با لایههای دفاعی فشرده بازی میکردند؛ موضوعی که منجر به تساویهای خانگی متعدد در فصل اول حضور او شد.
ستونهای تیم؛ بازیکنان تاثیرگذار در سیستم مورینیو
در طول دو سال و نیم حضور مورینیو، برخی بازیکنان نقش محوری در پیادهسازی ایدههای او داشتند:
- داوید دخیا: سنگربان اسپانیایی در دوران مورینیو در اوج آمادگی خود قرار داشت. او با مهارهای خیرهکننده، بارها اشتباهات ساختار دفاعی را پوشش داد و نقشی کلیدی در کسب مقام دوم لیگ در فصل ۲۰۱۷-۲۰۱۸ ایفا کرد.
- زلاتان ابراهیموویچ: حضور او در فصل اول، شخصیت برنده را به رختکن تیم تزریق کرد. زلاتان با گلزنیهای پیاپی در لیگ و جامهای حذفی، موتور محرک تیم در خط حمله بود.
- پل پوگبا: گرانترین خرید آن زمان باشگاه، قلب تپنده خط میانی بود. اگرچه رابطه او با مورینیو در نهایت تیره شد، اما در بسیاری از موفقیتها، پاسهای قطری و قدرت حمل توپ او نقش تعیینکنندهای داشت.
- آندر هررا: او تجسم نظم تاکتیکی مورد نظر مورینیو بود. فداکاریهای او در کارهای دفاعی و مهار نفر به نفر بازیکنان کلیدی حریف (مانند مهار مشهور ادن هازارد)، او را به مهرهای غیرقابل جایگزین تبدیل کرده بود.
جامها در برابر بحرانهای رختکن
عملکرد منچستریونایتد در دوران مورینیو را میتوان به دو بخش دستاوردهای ویترینی و چالشهای ساختاری تقسیم کرد. در فصل نخست، او موفق شد سه جام (جام خیریه، جام اتحادیه و لیگ اروپا) را به دست آورد که قهرمانی در لیگ اروپا، تنها مسیر بازگشت تیم به لیگ قهرمانان اروپا بود.
فصل دوم با نایبقهرمانی در لیگ برتر و کسب ۸۱ امتیاز همراه بود؛ رکوردی که مورینیو آن را یکی از بزرگترین دستاوردهای دوران حرفهای خود نامید، چرا که معتقد بود پتانسیل تیم کمتر از این جایگاه است. با این حال، در فصل سوم، شکاف میان او و مدیریت باشگاه بر سر خریدهای تابستانی و همچنین تنش با بازیکنان کلیدی به خصوص دو بازیکن فرانسوی تیم یعنی مارسیال و پوگبا، منجر به افت شدید نتایج و در نهایت اخراج او در دسامبر ۲۰۱۸ شد.
دوران مورینیو ثابت کرد که حتی با کسب جام، ناهماهنگی میان فلسفه مربی و هویت تاریخی باشگاه (که تمایل به فوتبال تهاجمی دارد) میتواند منجر به ناپایداری شود. با این وجود، او همچنان موفقترین مربی منچستریونایتد در دوران پس از فرگوسن از نظر تعداد جامهای کسب شده محسوب میشود.
پرسشهای متداول
۱. ژوزه مورینیو چه جامهایی با منچستریونایتد کسب کرد؟
او موفق شد در اولین فصل حضور خود، جام خیریه (Community Shield)، جام اتحادیه (EFL Cup) و لیگ اروپا (UEFA Europa League) را برای شیاطین سرخ به ارمغان بیاورد.
۲. چرا دوران حضور مورینیو در منچستریونایتد به پایان رسید؟
ترکیبی از نتایج ضعیف در نیمفصل اول سال ۲۰۱۸، اختلافات علنی با برخی بازیکنان ستاره از جمله پل پوگبا و عدم رضایت از فعالیتهای باشگاه در بازار نقل و انتقالات، منجر به برکناری او شد.
۳. بهترین رتبه منچستریونایتد در لیگ برتر با مورینیو چه بود؟
در فصل ۲۰۱۷-۲۰۱۸، منچستریونایتد تحت هدایت مورینیو با کسب ۸۱ امتیاز در جایگاه دوم جدول ردهبندی لیگ برتر انگلیس قرار گرفت.
